Co to jest mikrobiota jelitowa i jakie pełni funkcje?

  1. mikrobiota-test

Mikrobiota, szczególnie jelitowa jest w ostatnim czasie jednym z najgorętszych tematów w świecie nauki i medycyny. Okazuje się, że niewidoczne mikroorganizmy zamieszkujące przewód człowieka i innych zwierząt mają niebagatelny wpływ na ich podstawowe procesy fizjologiczne. Dlaczego mikrobiota jelitowa jest taka ważna dla zdrowia? Jakie pełni funkcje? Dlaczego warto ją uwzględnić przy planowaniu terapii pacjenta?

Mikrobiota jelitowa – co to jest?

Mikrobiota jest to zbiór mikroorganizmów, czyli wszystkich bakterii, archeonów, eukariontów i wirusów obecnych w danym środowisku. Zwykle po terminie mikrobiota znajduje się nazwa środowiska w którym ona występuje np. jelitowa, która w tym przypadku odnosi się do zbioru mikroorganizmów w obrębie przewodu pokarmowego. Inne nazwy z jakimi możemy się spotkać to mikrobiom (oznacza zbioru genomów wszystkich drobnoustrojów zasiedlających organizm człowieka) lub mikroflora (dawne określenie, które raczej już nie powinno być stosowane).

W ostatnich latach liczba badań dotyczących tematyki mikrobioty jelitowej przeżywa prawdziwy renesans. Z tego względu w bazie Pubmed sukcesywnie z roku na rok rośnie liczba publikacji dotyczących mikrobioty. Badania te obejmują nie tylko kwestie składu mikrobioty jelitowej i jej funkcji, ale także badają jej rolę w procesach patofizjologicznych u ludzi. Szczególnym zainteresowaniem ciszą się badania łączące zaburzenia mikrobioty jelitowej z takimi chorobami jak otyłość, cukrzyca typu 2., zespół metaboliczny, choroby zapalne jelit, zespół jelita nadwrażliwego, nadwrażliwości pokarmowe, choroby skóry, zaburzenia depresyjne, autyzm, czy choroba Alzheimera.

Małymi krokami zagadnienie mikrobioty jelitowej wkrada się do coraz większej liczby dziedzin jak gastroenterologia, dermatologia, diabetologia, psychiatria, dietetyka, fizjoterapia. Ponadto w ostatnich latach mikrobiota jelitowa stała się obiektem zainteresowania transplantologii, w której obok przeszczepienia serca, płuc czy wątroby rozważa się przeszczepienie kału zdrowego dawcy wraz z jego mikrobiotą.

Jednak to nie wszystko, naukowy zaczęli badać mikrobiotę innych ssaków, ale także owadów i roślin. Pokazuje to, że mikrobiota jest wszechobecna i ma wpływ na praktycznie każdy organizm na naszej planecie.

Mikrobiota jelitowa – funkcje

mikrobiota-co-to-jestDlaczego mikrobiota jelitowa jest taka ważna dla utrzymania zdrowia? Wynika to z faktu funkcji jakie pełni w organizmie człowieka. Mikrobiota jest często porównywana do “narządu”, o którym zapomniała współczesna medycyna. Mikrobiota jelitowa, podobnie jak każdy inny narząd, jest w stanie odbierać informacje ze środowiska zewnętrznego np. zmianę pH, obecność lub brak składników pokarmowych, hormonów i na nie reagować. System ten jest nazywany quorum sensing i pozwala na molekularny dialog pomiędzy mikrobiotą a organizmem człowieka.

Jedną z kluczowych funkcji mikrobioty jelitowej jest metabolizowanie substancji z pożywienia – węglowodanów, białek, tłuszczów oraz tych pochodzących bezpośrednio od człowieka jak obumarłe komórki i śluz. Mikrobiota metabolizując substancje chemiczne, podobnie jak człowiek wykorzystuje je jako źródło energii oraz składników budulcowych. Stąd parafrazując powiedzenie “Jesteśmy tym co jemy”, moża stwierdzić że „nasza mikrobiota jest tym co zjemy”.

Warto zaznaczyć, że w trakcie metabolizmu mikrobioty jelitowej powstają również produkty uboczne np. kwas mlekowy, maślan, które mogą oddziaływać pozytywnie np. układ odpornościowy.

Mikrobiota jelitowa, oprócz wspominanego wyżej wspomagania procesu trawienia pełni funkcje w:

  • wytwarzaniu witamin K i z grupy B
  • zwiększaniu wchłaniania składników mineralnych
  • zapobieganiu kolonizacji jelita przez bakterie chorobotwórcze
  • stymulacji dojrzewania i wspomaganie pracy układu odpornościowego
  • inaktywacji toksyn powstających w jelitach
  • wyciszaniu procesów zapalnych w jelicie
  • ochronie przed rozwojem nowotworów
  • procesach metabolicznych (cholesterolu, bilirubiny)

Mikrobiota jelitowa – poród

Okazuje się, że mikrobiota jelitowa zaczyna kształtować się już od momentu porodu, gdzie matka przekazuje dziecku swoją mikrobiotę poprzez jego drogę przez kanał rodny. Stąd tak silny nacisk kładzie się na porody naturalne, gdyż cesarskie cięcie powoduje nieprawidłową kolonizację mikrobioty jelitowej dziecka. Wykazano, że w przyszłości może to mieć wpływ na rozwój chorób przewlekłych np. atopowego zapalenia skóry.

Mikrobiota jelitowa – badania

Dysbioza jelitowa jest to stan kliniczny w którym dochodzi do zaburzenia jakościowej i ilościowej równowagi mikrobiologicznej w jelicie. Do powstawania dysbiozy jelitowej przyczynia się szereg czynników:

  • predyspozycje genetyczne
  • rodzaj porodu i karmienie piersią
  • wiek
  • przewlekły stres
  • przewlekły stan zapalny
  • choroby przewlekłe
  • zakażenia
  • niektóre leki np. antybiotyki
  • nieprawidłowa dieta

W celu stwierdzenia dysbiozy jelitowej warto wykonać badanie Gutflora lub GutFlora Plus. Badanie wykonuje się z  niewielkiej próbki kału. Na podstawie badania GutFlora lub GutFlora Plus oraz obrazu klinicznego pacjenta zostaje opracowany raport z celowanymi zaleceniami dotyczącymi diety oraz suplementacji.

KUP BADANIE GutFlora

KUP BADANIE GutFlora PLUS

Mikrobiota jelitowa – dieta

Przy stwierdzeniu dysbiozy jelitowej na podstawie wyniku badania konieczne będzie przywrócenie równowagi mikrobiologicznej w jelicie. Najsilniejszym narzędziem, które pozwala na modulację mikrobioty jelitowej jest odpowiednio dobrana dieta. Generalnie prawidłowej mikrobiocie jelitowej sprzyja dieta przeciwzapalna, bogata w żywność o właściwościach prebiotycznych, zawierająca prozdrowotne bakterie i drożdże oraz substancje przeciwutleniające. Stąd warzywa (również te fermentowane), owoce i przyprawy stanowią podstawowe źródło błonnika pokarmowego, witamin, minerałów, a także polifenoli (np. resweratrol, kurkumina) o właściwościach antyoksydacyjnych.

Warto pamiętać, że według najnowszych badań polifenole są klasyfikowane jako prebiotyki, gdyż mikrobiota jelitowa może przekształcać polifenole z żywności w inne bioaktywne metabolity o korzystnym wpływie na organizm człowieka oraz zwiększać ich biodostępność. Więcej o prebiotykach przeczytasz w artykule „Dlaczego warto stosować prebiotyki?”.

Co oprócz warzyw i owoców w diecie wesprze funkcje mikrobioty jelitowej?

  • spożycie naturalnych tłuszczów jak tłoczone na zimno oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej lniany, olej z wiesiołka) bogate w jedno- i wielonasycone kwasy tłuszczowe
  • rezygnacja ze spożycia produktów przetworzonych, tj. chipsy i przekąski, napojów gazowanych
  • codzienna aktywność fizyczna według zaleceń WHO
  • prawidłowa jakość i ilość snu
  • eliminacja przewlekłego stresu lub zarządzanie stresem

W przypadku wybranych objawów i chorób współtowarzyszących można uzupełnić dietę o wybrane szczepy mikroorganizmów probiotycznych. Więcej o probiotykach znajdziesz w artykule „Rola probiotyków we wzmacnianiu odporności”.

Pamiętajmy jednak, że mikrobiotę jelitową możemy modulować w sposób celowany i po stwierdzeniu dysbiozy, tak dobrać składniki diety, probiotyki i prebiotyki aby „skorygować” niedobory wybranych grup mikroorganizmów lub zahamować przerost innych.

Chcesz wiedzieć więcej na temat mikrobioty jelitowej? Zastanawiasz się jak zinterpretować wyniki badania mikrobioty jelitowej i dobrać odpowiednią dietę i suplementację? Kup teraz nagranie szkolenia: „Zaburzenia bariery jelitowej jako nowy cel terapii i prewencji chorób przewlekłych”. Jest to jedyne takie szkolenie na rynku, które kompleksowo omawia temat bariery i mikrobioty jelitowej.

Piśmiennictwo

  1. Thursby E.i Juge N. Introduction to the human gut microbiota. Biochem J. 2017 Jun 1; 474(11): 1823–1836.
  2. Tomás-Barberán F.A. i wsp. Interactions of gut microbiota with dietary polyphenols and consequences to human health. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2016, 19(6), 471-476. dostęp on-line
  3. Wacklin P. i wsp. Secretor genotype (FUT2 gene) is strongly associated with the composition of Bifidobacteria in the human intestine. PLoS One 2011, 6, e20113. dostęp on-line
  4. De Filippis F. i wsp. High-level adherence to a Mediterranean diet beneficially impacts the gut microbiota and associated metabolome. Gut. 2016, 65(11), 1812-1821. dostęp on-line Wołkowicz T. i wsp. Mikrobiom przewodu pokarmowego i jego dysbiozy jako istotny czynnik wpływający na kondycję zdrowotną organizmu człowieka. Med. Dośw. Mikrobiol., 2014, 66: 223-235. dostęp on-line
  5. Ostrowska L. Wpływ mikrobioty jelitowej na zaburzenia metaboliczne i otyłość – punkt widzenia internisty i dietetyka. Gastroenterologia Kliniczna 2016, 8, 2, 62-73. dostęp on-line