Pasożyty a mikrobiota jelitowa – jak infekcja wpływa na jelita?

Pasożyty jelitowe nie funkcjonują w przewodzie pokarmowym w izolacji. Dzielą środowisko z bakteriami, grzybami, wirusami i innymi mikroorganizmami tworzącymi mikrobiotę jelitową, a pomiędzy nimi zachodzą liczne interakcje.

Badania pokazują, że zakażenia pasożytnicze mogą wiązać się ze zmianami składu i różnorodności mikrobioty. Jednocześnie mikroorganizmy zamieszkujące jelita mogą wpływać na warunki, w których pasożyt próbuje się osiedlić, oraz na odpowiedź układu odpornościowego gospodarza.

Nie oznacza to jednak, że dysbioza jest przyczyną każdego zakażenia pasożytniczego ani że „naprawienie mikrobioty” może zastąpić leczenie infekcji.

Pasożyty i mikrobiota – wspólne środowisko

Mikrobiota jelitowa jest złożonym ekosystemem tworzonym przede wszystkim przez bakterie, ale również wirusy, grzyby i inne mikroorganizmy. Pasożyty jelitowe – zarówno pierwotniaki, jak i robaki pasożytnicze – mogą pojawić się w tym samym środowisku.

Relacja pomiędzy nimi jest złożona. Obecność pasożyta może zmieniać warunki panujące w jelicie, wpływać na odpowiedź immunologiczną gospodarza i modyfikować skład mikrobioty. Z kolei mikrobiota może uczestniczyć w mechanizmach, które sprzyjają albo utrudniają kolonizację przez określone pasożyty.

Dlatego naukowcy coraz częściej mówią nie tylko o relacji pasożyt–gospodarz, ale o bardziej złożonej osi pasożyt–mikrobiota–układ odpornościowy.

Przeczytaj również Czym jest mikrobiota jelitowa i jakie pełni funkcje? Czytaj artykuł →

Czy pasożyty powodują dysbiozę jelitową?

W przypadku niektórych zakażeń pasożytniczych obserwowano zmiany w składzie i różnorodności mikrobioty jelitowej. Charakter tych zmian zależy jednak od gatunku pasożyta, przebiegu infekcji, stanu zdrowia gospodarza oraz wielu innych czynników.

Nie każda zmiana mikrobioty oznacza również „dysbiozę” wymagającą leczenia. Mikrobiota jest dynamicznym ekosystemem, który zmienia się m.in. pod wpływem diety, leków, infekcji i stylu życia.

Dlatego nie można przyjąć prostego schematu: pasożyt powoduje dysbiozę albo dysbioza powoduje zakażenie pasożytem. Obie zależności są przedmiotem badań, a mechanizmy różnią się pomiędzy poszczególnymi infekcjami.

Dlaczego jedne osoby ulegają zakażeniu, a inne nie?

Ryzyko zakażenia pasożytniczego zależy przede wszystkim od kontaktu z konkretnym pasożytem i drogi jego transmisji. Znaczenie mają m.in. skażona żywność lub woda, warunki sanitarne, kontakt z osobą zakażoną, podróże oraz – w zależności od pasożyta – inne czynniki środowiskowe.

Na przebieg infekcji może wpływać również stan układu odpornościowego gospodarza. W przypadku niektórych zakażeń osoby z zaburzeniami odporności są bardziej narażone na ciężki lub przewlekły przebieg choroby.

Mikrobiota uczestniczy w funkcjonowaniu bariery jelitowej i komunikacji z układem odpornościowym, dlatego jej rola w podatności na zakażenia pasożytnicze jest intensywnie badana. Nie można jednak na podstawie samego składu mikrobioty określić, czy dana osoba „ma odporność na pasożyty”.

Jakie objawy mogą powodować pasożyty jelitowe?

Objawy zależą od rodzaju zakażenia. Mogą obejmować m.in.:

• biegunkę lub zmianę rytmu wypróżnień,
• bóle i skurcze brzucha,
• wzdęcia i gazy,
• nudności,
• utratę apetytu lub masy ciała,
• osłabienie,
• w przypadku niektórych infekcji – zaburzenia wchłaniania składników odżywczych.

Problem polega na tym, że są to objawy nieswoiste. Mogą występować również w wielu innych chorobach przewodu pokarmowego, dlatego na ich podstawie nie można rozpoznać zakażenia pasożytniczego.

Jak diagnozuje się pasożyty jelitowe?

Dobór badania zależy od podejrzewanego pasożyta, objawów, historii podróży i potencjalnej ekspozycji.

W diagnostyce wykorzystuje się m.in. badanie mikroskopowe kału, oznaczanie antygenów pasożytów oraz metody molekularne. W niektórych przypadkach potrzebne jest pobranie kilku próbek kału w różnym czasie, ponieważ pasożyt lub jego formy diagnostyczne nie muszą być obecne w każdej próbce.

Dlatego badanie powinno być dobrane do konkretnego podejrzenia klinicznego, a wynik interpretowany razem z objawami i wywiadem.

Czy badanie mikrobioty wykrywa pasożyty?

Nie każde badanie mikrobioty jest jednocześnie badaniem w kierunku pasożytów. Zakres analizy zależy od zastosowanej metody i konkretnego panelu laboratoryjnego.

Jeżeli celem jest diagnostyka zakażenia pasożytniczego, należy sprawdzić, czy dane badanie rzeczywiście obejmuje poszukiwany organizm i jaką metodą jest on oznaczany.

Badanie mikrobioty może dostarczyć innych informacji o środowisku jelitowym, ale nie powinno zastępować właściwie dobranej diagnostyki zakażenia.

Przeczytaj również Badanie bakterii jelitowych – co pokazuje wynik? Czytaj artykuł →

Co zrobić, jeśli badanie potwierdzi pasożyta?

Postępowanie zależy od wykrytego organizmu, obecności objawów, wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz innych czynników klinicznych.

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób leczenia wszystkich pasożytów jelitowych. Poszczególne zakażenia wymagają różnych leków, a w niektórych sytuacjach znaczenie ma również leczenie osób pozostających w bliskim kontakcie z pacjentem lub działania ograniczające ryzyko ponownego zakażenia.

Przykładem jest zakażenie Giardia duodenalis. W objawowej giardiozie stosuje się leki przeciwpierwotniakowe, dobierane przez lekarza z uwzględnieniem sytuacji pacjenta.

Nie ma podstaw, aby rutynowo odkładać właściwe leczenie zakażenia pasożytniczego na kilka tygodni lub miesięcy w celu wcześniejszej „odbudowy mikrobioty”.

A co z dietą i probiotykami?

Zakażenie jelitowe i jego leczenie mogą wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego, dlatego w okresie choroby znaczenie ma przede wszystkim odpowiednie nawodnienie i sposób żywienia dostosowany do tolerancji oraz objawów.

Probiotyki są badane jako uzupełnienie postępowania w różnych infekcjach przewodu pokarmowego. Dostępne dane nie pozwalają jednak traktować ich jako sposobu na usunięcie pasożyta ani zamiennika leczenia przeciwpasożytniczego.

Nie ma również jednego uniwersalnego protokołu „odbudowy mikrobioty po pasożytach”. Postępowanie powinno zależeć od przebiegu zakażenia, zastosowanego leczenia i utrzymujących się objawów.

Przeczytaj również Dieta a mikrobiota jelitowa – jak wspierać jelita? Czytaj artykuł →

Co jeśli objawy pozostają po leczeniu?

Utrzymywanie się objawów nie musi oznaczać, że pasożyt nadal jest obecny. W zależności od zakażenia możliwe są m.in. ponowne zakażenie, nieskuteczność leczenia albo dolegliwości utrzymujące się już po eliminacji patogenu.

W przypadku giardiozy u części osób objawy ze strony przewodu pokarmowego mogą utrzymywać się przez pewien czas także po ustąpieniu infekcji.

Jeżeli objawy nie ustępują, zamiast automatycznie powtarzać leczenie lub rozpoczynać rozbudowaną suplementację warto skonsultować się z lekarzem i ustalić, czy potrzebne jest ponowne badanie lub poszerzenie diagnostyki.

Czy warto jednocześnie badać mikrobiotę?

Związek pomiędzy pasożytami i mikrobiotą jest interesującym obszarem badań, ale samo rozpoznanie zakażenia pasożytniczego nie oznacza automatycznie konieczności wykonania szerokiego badania mikrobioty.

Jeżeli oprócz infekcji występują przewlekłe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego albo istnieją inne wskazania do oceny środowiska jelitowego, zakres dodatkowej diagnostyki można rozważyć indywidualnie.

Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch pytań: czy występuje konkretne zakażenie wymagające leczenia oraz czy istnieją dodatkowe problemy dotyczące funkcjonowania przewodu pokarmowego, które wymagają osobnej oceny.

Badania stanu jelit Sprawdź dostępne badania jelit Poznaj zakres poszczególnych badań i sprawdź, jakie parametry są w nich analizowane. Zobacz badania →

Podsumowanie

Pasożyty jelitowe i mikrobiota funkcjonują w tym samym środowisku i mogą wzajemnie na siebie oddziaływać. Badania pokazują, że infekcje pasożytnicze mogą wiązać się ze zmianami mikrobioty, a mikroorganizmy jelitowe uczestniczą w mechanizmach odporności gospodarza.

Nie oznacza to jednak, że dysbioza jest uniwersalną przyczyną zakażeń pasożytniczych ani że najpierw trzeba „naprawić mikrobiotę”, aby móc skutecznie leczyć pasożyta.

W przypadku podejrzenia zakażenia najważniejsze są właściwie dobrana diagnostyka i leczenie odpowiednie dla wykrytego patogenu. Zdrowie mikrobioty i sposób żywienia mogą być elementem szerszego dbania o przewód pokarmowy – ale nie zastępują leczenia infekcji.