Helicobacter pylori – objawy, diagnostyka i leczenie zakażenia

Helicobacter pylori to bakteria zdolna do przetrwania w środowisku żołądka. Zakażenie jest częste i u wielu osób przez długi czas nie powoduje żadnych dolegliwości. U części pacjentów może jednak prowadzić do przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej oraz zwiększać ryzyko niektórych chorób żołądka.

Jak rozpoznać zakażenie H. pylori? Samych objawów nie wystarczy – do potwierdzenia aktywnego zakażenia potrzebne jest odpowiednio dobrane badanie.

Czym jest Helicobacter pylori?

Helicobacter pylori to bakteria kolonizująca błonę śluzową żołądka. Dzięki wytwarzaniu ureazy – enzymu rozkładającego mocznik – potrafi funkcjonować w kwaśnym środowisku przewodu pokarmowego.

Zakażenie często nabywane jest już w dzieciństwie i bez leczenia może utrzymywać się przez wiele lat. U wielu zakażonych osób nie występują wyraźne objawy, dlatego sama obecność lub brak dolegliwości nie pozwala stwierdzić, czy dana osoba jest zakażona.

Jakie objawy może powodować Helicobacter pylori?

Jeżeli zakażeniu towarzyszą dolegliwości, mogą występować między innymi:

• ból lub pieczenie w nadbrzuszu,
• uczucie dyskomfortu w żołądku,
• nudności,
• uczucie pełności po posiłku,
• wzdęcia lub odbijanie,
• zmniejszenie apetytu.

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla zakażenia H. pylori i mogą występować również w wielu innych chorobach przewodu pokarmowego. Dlatego rozpoznania nie powinno się stawiać wyłącznie na ich podstawie.

Dlaczego zakażenie Helicobacter pylori ma znaczenie?

Przewlekła obecność H. pylori może prowadzić do zapalenia błony śluzowej żołądka. Bakteria odgrywa również istotną rolę w rozwoju choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Długotrwałe zakażenie jest ponadto jednym z czynników zwiększających ryzyko raka żołądka oraz chłoniaka MALT. Nie oznacza to oczywiście, że u każdej zakażonej osoby rozwinie się choroba nowotworowa – ryzyko zależy od wielu czynników.

Jak wykrywa się zakażenie Helicobacter pylori?

Do diagnostyki można wykorzystać zarówno metody nieinwazyjne, jak i badania wykonywane podczas gastroskopii. Wybór metody zależy między innymi od objawów, wieku pacjenta, wskazań do endoskopii oraz tego, czy badanie wykonywane jest przed leczeniem, czy po nim.

Antygen Helicobacter pylori w kale

Badanie antygenu H. pylori w kale pozwala wykrywać aktywne zakażenie. Jest metodą nieinwazyjną i może być wykorzystywane zarówno w diagnostyce, jak i do kontroli skuteczności leczenia.

Helicobacter Complex Sprawdź zakażenie Helicobacter pylori Badanie łączy oznaczenie antygenu Helicobacter pylori w kale oraz swoistych przeciwciał IgG we krwi. Zobacz badanie →

Test oddechowy

Test oddechowy wykorzystuje aktywność ureazy wytwarzanej przez H. pylori. Pacjent przyjmuje znakowany mocznik, a następnie analizowane jest wydychane powietrze. To również metoda służąca do wykrywania aktywnego zakażenia.

Gastroskopia i badanie wycinków

Jeżeli istnieją wskazania do gastroskopii, podczas badania można pobrać fragmenty błony śluzowej żołądka. Materiał może zostać wykorzystany między innymi do badania histopatologicznego oraz testu ureazowego.

Badanie przeciwciał z krwi

Badanie serologiczne pozwala wykryć przeciwciała przeciwko H. pylori. Jego ograniczeniem jest jednak to, że przeciwciała mogą utrzymywać się również po przebytej infekcji. Z tego względu wynik nie zawsze pozwala odróżnić aktualne zakażenie od zakażenia z przeszłości.

Przeczytaj również Badania jelit bez kolonoskopii – co można sprawdzić z próbki kału? Czytaj artykuł →

Czy leki mogą wpłynąć na wynik badania?

Tak. Niektóre leki mogą czasowo zmniejszać ilość bakterii i prowadzić do wyniku fałszywie ujemnego. Dotyczy to między innymi inhibitorów pompy protonowej (IPP), antybiotyków oraz preparatów bizmutu.

Dlatego przed wykonaniem badania warto sprawdzić zalecenia dotyczące przygotowania do konkretnego testu i skonsultować ewentualne odstawienie leków z lekarzem. Leków stosowanych z przyczyn medycznych nie należy odstawiać samodzielnie.

Jak leczy się zakażenie Helicobacter pylori?

Potwierdzone zakażenie H. pylori wymaga leczenia eradykacyjnego dobranego przez lekarza. Terapia wykorzystuje połączenie leków ograniczających wydzielanie kwasu żołądkowego oraz odpowiednio dobranych antybiotyków, a w niektórych schematach również preparatów bizmutu.

Dobór leczenia może zależeć między innymi od oporności bakterii na antybiotyki, wcześniejszego stosowania antybiotyków, alergii oraz wcześniejszych prób eradykacji. Z tego powodu nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla każdego pacjenta.

Dlaczego po leczeniu trzeba sprawdzić, czy bakteria została usunięta?

Ustąpienie objawów nie jest równoznaczne z całkowitą eradykacją H. pylori. Po zakończeniu terapii należy więc potwierdzić, czy leczenie było skuteczne.

Do kontroli wykorzystuje się przede wszystkim test oddechowy, badanie antygenu H. pylori w kale lub – w odpowiednich sytuacjach – badanie materiału pobranego podczas gastroskopii. Badanie kontrolne wykonuje się w odpowiednim odstępie od zakończenia leczenia, ponieważ antybiotyki, preparaty bizmutu i leki zmniejszające wydzielanie kwasu mogą wpływać na wynik.

Jak można zarazić się Helicobacter pylori?

Dokładna droga transmisji nie zawsze jest możliwa do ustalenia. Uważa się, że bakteria może przenosić się między ludźmi, między innymi drogą oralno-oralną i fekalno-oralną. Zakażenia częściej występują w warunkach dużego zagęszczenia mieszkańców oraz gorszych warunków sanitarnych.

Podstawowe znaczenie profilaktyczne ma więc higiena, w tym dokładne mycie rąk i bezpieczne przygotowywanie żywności.

Czy dieta może wyleczyć Helicobacter pylori?

Dieta może wpływać na samopoczucie i nasilenie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, ale nie zastępuje leczenia eradykacyjnego potwierdzonego zakażenia H. pylori.

Nie istnieje również jedna „dieta na Helicobacter”, którą należałoby stosować u każdego pacjenta. Sposób żywienia warto dostosować do występujących objawów, tolerancji poszczególnych produktów i ogólnego stanu zdrowia.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Konsultacji wymagają przede wszystkim utrzymujące się lub nasilające dolegliwości ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego. Pilnej diagnostyki mogą wymagać między innymi krwawienie z przewodu pokarmowego, smoliste stolce, niewyjaśniona utrata masy ciała, niedokrwistość, trudności w połykaniu czy uporczywe wymioty.

Podsumowanie

Helicobacter pylori jest częstym zakażeniem, które może przebiegać bezobjawowo, ale może również prowadzić do zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej i zwiększenia ryzyka niektórych chorób żołądka.

W diagnostyce aktywnego zakażenia szczególne znaczenie mają test oddechowy oraz badanie antygenu bakterii w kale. Po leczeniu należy potwierdzić skuteczność eradykacji odpowiednim badaniem, zamiast oceniać ją wyłącznie na podstawie ustąpienia objawów.

Źródła

1. American College of Gastroenterology. ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection, 2024.
2. Malfertheiner P. i wsp. Management of Helicobacter pylori infection: the Maastricht VI/Florence consensus report. Gut, 2022.