Badania jelit bez kolonoskopii – co można sprawdzić z próbki kału?

Badanie jelit nie zawsze oznacza kolonoskopię. W zależności od objawów i celu diagnostyki wiele parametrów można oznaczyć na podstawie próbki kału. Badania te mogą dostarczyć informacji m.in. o obecności krwi w kale, stanie zapalnym czy wybranych elementach środowiska jelitowego.

Nie oznacza to jednak, że badania z kału są prostym zamiennikiem kolonoskopii. Każda z tych metod odpowiada na inne pytania, a wybór badania powinien zależeć od wieku, objawów, czynników ryzyka i tego, czego właściwie chcemy się dowiedzieć.

Co pokazuje kolonoskopia?

Kolonoskopia umożliwia lekarzowi bezpośrednie obejrzenie wnętrza jelita grubego. Podczas badania można ocenić błonę śluzową, wykryć polipy i inne zmiany, pobrać wycinki do badania histopatologicznego, a w określonych sytuacjach również usunąć polip.

To zasadnicza różnica pomiędzy kolonoskopią a badaniem próbki kału: badanie laboratoryjne oznacza określony parametr, natomiast kolonoskopia pozwala zobaczyć jelito i wykonać procedury diagnostyczne lub zabiegowe.

Kolonoskopia jest również jedną z metod stosowanych w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego.

Czy jelita można zbadać bez kolonoskopii?

Tak, ale wszystko zależy od tego, co chcemy ocenić. Określenie „badanie jelit” obejmuje wiele różnych badań, które nie są ze sobą zamienne.

Z próbki kału można oznaczać m.in.:

• krew utajoną,
• wybrane markery stanu zapalnego, np. kalprotektynę,
• niektóre parametry związane z funkcjonowaniem błony śluzowej jelita,
• wybrane mikroorganizmy tworzące mikrobiotę jelitową,
• wybrane patogeny przewodu pokarmowego.

Każdy z tych parametrów ma inne znaczenie i powinien być interpretowany w odpowiednim kontekście.

Krew utajona w kale i test FIT

Jednym z najlepiej poznanych nieinwazyjnych badań wykorzystywanych w profilaktyce raka jelita grubego jest FIT (fecal immunochemical test), czyli immunochemiczny test na obecność krwi utajonej w kale.

Test nie rozpoznaje raka. Pozwala wykryć obecność hemoglobiny w próbce kału, która może mieć różne przyczyny.

W przypadku dodatniego wyniku konieczna może być dalsza diagnostyka – przede wszystkim kolonoskopia, która pozwala ustalić źródło krwawienia i bezpośrednio ocenić jelito.

Kalprotektyna – marker stanu zapalnego jelit

Kalprotektyna w kale jest markerem wykorzystywanym w ocenie procesów zapalnych zachodzących w przewodzie pokarmowym. Jej podwyższone stężenie może wskazywać na obecność stanu zapalnego, ale samo w sobie nie pozwala ustalić jego przyczyny.

Oznaczenie kalprotektyny może być pomocne m.in. w diagnostyce różnicowej dolegliwości jelitowych oraz monitorowaniu niektórych chorób zapalnych jelit. Wynik zawsze powinien być interpretowany razem z objawami i innymi badaniami.

A co z badaniem mikrobioty jelitowej?

Badanie mikrobioty odpowiada na jeszcze inne pytania. W zależności od zastosowanej metody pozwala ocenić obecność lub liczebność określonych mikroorganizmów albo grup mikroorganizmów występujących w próbce kału.

Nie służy ono do wykrywania raka jelita grubego i nie zastępuje kolonoskopii, jeżeli istnieją wskazania do jej wykonania.

Może natomiast dostarczyć dodatkowych informacji o wybranych elementach środowiska jelitowego. Interpretując wynik, warto uwzględniać objawy, dietę, stosowane leki, niedawną antybiotykoterapię oraz inne elementy historii zdrowia.

Przeczytaj również Badanie bakterii jelitowych – co pokazuje wynik? Czytaj artykuł →

Czy przygotowanie do kolonoskopii wpływa na mikrobiotę?

Przed kolonoskopią konieczne jest oczyszczenie jelita za pomocą odpowiedniego preparatu. Badania pokazują, że takie przygotowanie może powodować przejściowe zmiany w składzie mikrobioty jelitowej.

Nie oznacza to jednak trwałego „zniszczenia flory jelitowej”. U wielu badanych obserwowano stopniowy powrót mikrobioty w kierunku stanu wyjściowego w ciągu kolejnych dni lub tygodni, choć tempo zmian może różnić się pomiędzy osobami.

Z tego powodu wpływ przygotowania do kolonoskopii na mikrobiotę nie powinien być argumentem za rezygnacją z badania, jeżeli istnieją wskazania do jego wykonania.

Czy po kolonoskopii trzeba „odbudować mikrobiotę”?

Nie ma jednej obowiązującej procedury „odbudowy mikrobioty” po prawidłowo przeprowadzonej kolonoskopii. U większości osób podstawą jest powrót do zwykłego sposobu żywienia zgodnie z zaleceniami otrzymanymi po badaniu.

Badane jest również zastosowanie probiotyków po przygotowaniu jelita. Wyniki części badań wskazują na możliwość szybszej normalizacji niektórych parametrów mikrobioty lub zmniejszenia przejściowych dolegliwości, ale nie oznacza to, że każda osoba po kolonoskopii wymaga probiotykoterapii.

Nie ma również podstaw, aby rutynowo wykonywać badanie mikrobioty po każdej kolonoskopii.

Przeczytaj również Mikrobiota jelitowa a styl życia – dieta, sen, stres i używki Czytaj artykuł →

Kiedy badanie z kału nie zastąpi kolonoskopii?

To najważniejsza rzecz, którą warto zapamiętać. Nieinwazyjne badanie z kału nie powinno być wykorzystywane jako sposób na uniknięcie kolonoskopii, jeżeli lekarz widzi wskazania do wykonania badania endoskopowego.

Kolonoskopia może być potrzebna m.in. w ramach profilaktyki raka jelita grubego, po nieprawidłowym wyniku badania przesiewowego albo w diagnostyce określonych objawów i nieprawidłowości.

Szczególnie objawów alarmowych – takich jak widoczna krew w stolcu, niewyjaśniona niedokrwistość, niezamierzona utrata masy ciała czy utrzymująca się istotna zmiana rytmu wypróżnień – nie należy próbować wyjaśniać wyłącznie komercyjnymi badaniami mikrobioty.

Jakie nieinwazyjne badanie jelit wybrać?

Zamiast zaczynać od pytania „jak zbadać jelita bez kolonoskopii?”, lepiej zastanowić się, czego chcemy się dowiedzieć.

Innego badania potrzebujemy, gdy celem jest:

• profilaktyka raka jelita grubego,
• ocena obecności stanu zapalnego,
• poszukiwanie przyczyny określonych dolegliwości,
• ocena wybranych elementów mikrobioty jelitowej.

Nie istnieje jedno badanie kału, które kompleksowo ocenia „stan jelit”. Poszczególne testy mierzą konkretne parametry i właśnie od celu diagnostyki powinien zależeć ich wybór.

Badania stanu jelit Porównaj dostępne badania jelit Sprawdź zakres poszczególnych badań i zobacz, jakie parametry są w nich analizowane. Zobacz badania →

Podsumowanie

Wiele parametrów związanych ze zdrowiem przewodu pokarmowego można oznaczyć bez wykonywania kolonoskopii. Badania z próbki kału mogą dostarczyć informacji m.in. o krwi utajonej, stanie zapalnym czy wybranych elementach mikrobioty.

Nie są jednak zamiennikiem kolonoskopii. Obie metody mają inne zastosowania, a w określonych sytuacjach to właśnie badanie endoskopowe pozwala bezpośrednio obejrzeć jelito, pobrać wycinek lub usunąć zmianę.

Dlatego najważniejsze jest nie znalezienie badania „bez kolonoskopii” za wszelką cenę, ale dobranie metody, która rzeczywiście odpowiada na właściwe pytanie diagnostyczne.